International Holocaust Remembrance Day 2019

Wij zijn een gedeelde geschiedenis

Een column van Hanna Timmers, coördinator jongerenprojecten bij Theater Na de Dam:

Het is 27 januari, International Holocaust Remembrance Day. Vandaag wordt wereldwijd
stilgestaan bij de slachtoffers van de Holocaust: met herdenkingen, lezingen, concerten én
zeven jongerenprojecten van Theater Na de Dam. Die we nog steeds Theater Na de Dam
noemen omdat we niet goed konden verzinnen hoe dat dan in het Engels heten moest. Zo
gebeurt het dat ik in Budapest op zoek ben naar de voorstellingslocatie en daar op een deur
inderdaad een affiche aantref met ‘A Theater Na de Dam Budapest előadása’. Wat zoveel
betekent als: een voorstelling van Theater Na de Dam Budapest.

Ik grinnik. Waar mensen ons in Nederland wel eens vol vuur vertellen dat onze naam buiten
Amsterdam niet echt weerklank heeft (‘Kunnen we het hier niet Theater Na de Dom
noemen?’), is dat hier – 1400 kilometer van de Dam – blijkbaar geen probleem.
Ik stap een poort door, een binnenplaats op, waarachter een groot imposant gebouw
verborgen ligt, waar een groep jongeren onder leiding van Hongaarse Viola en Nederlandse
Linda inderdaad repeteert aan een jongerenproject zoals we dat ook al jaren in Nederland
doen. De jongeren vertellen in verschillende ruimtes over hun verdwenen stadsgenoten, over
de Yellow Star Houses en de massale executies aan de Donau. Over wie het overkwam en zij
die het zagen.

Herinneren is volgens de Van Dale in het geheugen terugroepen. In deze Theater Na de Dam
előadása roepen jongeren verdwenen stadsgenoten in ons geheugen op en vertellen dat zij
mensen hebben gesproken die dapper genoeg waren hun geheugen met hen te delen. In
Hongarije is dat geen vanzelfsprekendheid: na de Tweede Wereldoorlog buitelde de Sovjet-
Unie met haar communisme over het land en ook nu is het land politiek in roerige tijd.
Bovendien heeft een deel van de eigen bevolking aan het eind van de oorlog zeer actief
gehandeld in het vervolgen van hun joodse buren. Soms is het dus beter je mond te houden.
Iets wat voor Linda zoeken is. Zij wil de dingen het liefst – lekker Nederlands – gewoon
benoemen: ‘600.000 joden verdwenen uit Hongarije – dat is toch ondenkbaar veel? – dat
moeten we gewoon vertellen.’

Terwijl ik die avond in Budapest naar de voorstelling kijk, vertelt Caroline in Brussel over
Regina met haar helblonde haren, vertelt Valerie in Carrara over Adèle die haar executie
overleeft omdat ze struikelt en proberen jongeren in Berlijn zich voor te stellen hoe de stad
eruitzag in de stilte voor de storm. In Praag zijn een uur lang alle omroepberichten op
Masaryk´s Railway Station uitgeschakeld waardoor over een doodstil station
‘Zuzana…Zuzanna…Zuzanna’ klinkt en in Amsterdam vraagt Joshua: vind je het raar dat ik als
zwarte jongen een jood speel? Dit gebeurt allemaal tegelijk, terwijl jongeren in de sneeuw pal
voor het Dansk Jødisk Museum uit hun telefoons de stemmen van vertellers uit al die steden
laten horen.

Wij zijn een gedeelde geschiedenis.

Een geschiedenis die we die avond door de ogen van jongeren gezamenlijk herdenken, maar
ons vooral herinneren. Op een straathoek, in een museumtuin, een station. Opdat we zo
midden in het leven niet alleen met elkaar stilstaan, maar vooral ook bewegen door de
gedachte dat het Europa – waar we zo gewend aan zijn geraakt – geen vanzelfsprekendheid
is.