In gesprek met… Jaïr Stranders

Nu 4 mei 2017 dichterbij begint te komen, gaan we de aankomende maanden in gesprek met verschillende mensen die te maken hebben met Theater Na de Dam. Wat mag het publiek verwachten op 4 mei en hoe draagt iedereen zijn steentje bij? Deze negende aflevering van 2017 interviewen we Jaïr Stranders. Samen met Bo Tarenskeen is hij initiatiefnemer en programmeur van Theater Na de Dam

Dit jaar is alweer de achtste editie van Theater Na de Dam. Wat is er veranderd over de jaren?

Theater Na de Dam is klein begonnen in Amsterdam met 7 voorstellingen in en rondom de theaterstraat de Nes. Het doel was helemaal niet om uit te groeien tot een landelijke theatermanifestatie, maar we merkten na de eerste editie dat zowel theatermakers als publiek hier behoefte aan hadden. De afgelopen paar edities is Theater Na de Dam echt een landelijk fenomeen geworden; veel theaters haken aan en meer publiek kent het.
Ondanks de groei blijft het idee nog steeds simpel: laat mensen in theaters samen komen na de Nationale Dodenherdenking op 4 mei om aan de hand van ontroerende verhalen en prikkelende voorstellingen betekenis te geven aan het herdenken in deze tijd.

Wat maakt theater een goed medium om te herdenken?

Het theater ten tijde van de oude Grieken of Shakespeare was vaak verbonden met vaste momenten in het jaar die waardevol waren voor de gemeenschap. Dan werden er voorstellingen opgevoerd die gebruik maakten van al bestaande verhalen en geschiedenissen. Het theater vormt zo van oudsher de plek bij uitstek waar mensen in het hier en nu – theater is live – zich door verhalen kunnen verhouden tot hun verleden en het heden. Zulke ingrijpende en gruwelijke gebeurtenissen als de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust kunnen helemaal niet uitgebeeld worden in het theater en dat moet je ook niet willen, maar door de talloze vormen en vertelstijlen die het theater kent, kun je wel zoeken naar hoe je je er in deze tijd toe verhoudt. Op een nationale herdenkingsavond in theaters samen komen geeft een gemeenschappelijk moment van bezinning en reflectie.

Wat betekent herdenken voor jou?

Herdenken is niet iets wat voor mij alleen op herdenkingsdagen zoals 4 mei plaatsvindt. Het hele jaar door sta ik stil bij bepalende momenten uit het verleden, omdat voor mij deze momenten de ervaring van het heden sterker maken of omdat ik daardoor met een andere blik naar de actualiteit ga kijken. Dit afstand nemen van het hier en nu om daardoor weer scherper naar het hier en nu te kunnen kijken is voor mij wezenlijk.

Wie zijn er allemaal Theater Na de Dam en hoe gaan jullie te werk?

Theater Na de Dam is klein begonnen: de eerste twee edities vergaderden we wekelijks afhankelijk van het tijdstip van de dag met thee en koekjes of wijn en kaas aan de keukentafel van mede-initiatiefnemer Eymert van Manen. De edities daarna vergaderden wij als klein team in een Amsterdams café. Al komen we nu samen voor de wekelijkse voortgangsvergadering op een plek waar het iets rustiger is, we behouden met het team dezelfde flexibele mentaliteit. We willen theatermakers en publiek in beweging zetten, dus als team een instituut worden is er niet bij.
In het team houden naast mijzelf Bo Tarenskeen en Hanna Timmers zich wekelijks bezig met het invullen en begeleiden van het programma; Hanna coördineert de landelijke jongerenprojecten, Bo begeleidt de opdrachten aan jonge makers en de voorstelling in Carré en ik probeer over alles het overzicht te behouden. Daarnaast is Inger Stam verantwoordelijk voor de algehele coördinatie en productie. Dieke van der Spek is verantwoordelijk voor de marketing en Frederique Donkers assisteert haar daarbij voor het eerst dit jaar. Sophie Lambo is zakelijk leider. Dan helpt Pim Teepe ons sinds de vorige editie met hand en spandiensten en zo haakt ook Sara Ham deze maanden aan. Ilja Kievit helpt ons in de contacten met vrienden die Theater Na de Dam financieel ondersteunen.
Het hele team denkt mee over alles, over wie we opdrachten geven tot het maken van nieuwe voorstellingen voor Theater Na de Dam, over hoe we Theater Na de Dam zichtbaarder kunnen maken, over wat herdenken in deze tijd moet zijn. Toch heeft ook iedereen zijn eigen taken.

Dit jaar zijn er 25 jongerenprojecten door het hele land. Waarom is het belangrijk dat jongeren meedoen aan deze projecten?

Nu de generatie aan het verdwijnen is die de oorlog in Nederland nog heeft meegemaakt en kan navertellen, is het van belang dat dit doorgeven nog gebeurt, juist ook aan de jonge generaties. Jongeren die meedoen aan de jongerenprojecten interviewen daarom deze ouderen over de oorlog in hun stad en maken op basis daarvan een voorstelling die ook speelt op 4 mei na de herdenking. Het samen verdiepen in de geschiedenis van je stad en daardoor ook beter begrijpen hoe de wereld van vandaag de dag eruit ziet is heel waardevol. Door aan deze projecten mee te doen maken deze jongeren niet alleen zeer betrokken theater, maar laten ze ook zien dat in deze tijden van polarisatie het ook anders kan. Het is eigenlijk een soort van verzet tegen de tijdgeest.

Wat kunnen we dit jaar verder nog verwachten?

Deze vraag kan ik eigenlijk niet beantwoorden. Op alle plekken in het land kun je van alles verwachten en toch zal je veel dingen zien die je niet verwacht. Dat vind ik ook het bijzondere aan een voorstelling bijwonen op 4 mei: door die avond van herdenken, door de mensen die ook zijn gekomen naar dezelfde voorstelling als jij en door het gegeven dat er overal in het land gelijktijdig mensen in theaters samenkomen, is het een waardevol en bijzonder moment.

Hoe zie jij de toekomst van Theater Na de Dam voor je?

Het is niet onze bedoeling dat Theater Na de Dam enorm groeit in aantal voorstellingen. Wij willen vooral een beweging in gang zetten; dat het een voor velen in Nederland vast onderdeel is van 4 mei dat je naar het theater gaat om je via de geschiedenis te bezinnen op het heden. Hoe lang een samenleving zulke ingrijpende gebeurtenissen blijft herdenken, ik weet het niet. Op een gegeven moment slijt de herinnering waarschijnlijk. Maar zo lang de verhalen blijven verteld worden en de invloed van de periode van de Tweede Wereldoorlog nog aanwezig is in het heden, kan Theater Na de Dam doorgaan. En als ik kijk naar hoe snel men vergeet wat mensen elkaar aan kunnen doen, denk ik dat de verhalen ook verteld moeten blijven worden…

 

Nog 2 dagen voor Theater Na de Dam 2017. Bekijk het landelijke programma hier.