In gesprek met… Jaïr Stranders

Nu 4 mei 2016 dichterbij begint te komen, zullen we de aankomende maanden in gesprek gaan met het team van Theater Na de Dam. Wat mag het publiek verwachten op 4 mei en hoe draagt elk teamlid zijn steentje bij? Deze vierde aflevering interviewen we Jaïr Stranders, initiatiefnemer en  Theater Na de Dam.


 

Wie ben je en wat doe je bij Theater Na de Dam?

Ik ben Jaïr en ik woon al de helft van mijn leven met veel plezier in het centrum van Amsterdam in wat vanaf de 17e eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog ‘de joodse buurt’ werd genoemd. Samen met Bo Tarenskeen en Eymert van Manen ben ik initiatiefnemer van Theater Na de Dam. Dit idee kwam voort uit de theatrale lezingen van thematisch gerelateerde toneelteksten, die ik samen met Loek Zonneveld en anderen onder de naam Barbaren & Co sinds 2002 op de avond van 4 mei organiseerde in kleine theatertjes in het centrum van Amsterdam. Inmiddels is het een landelijk fenomeen en ben ik verantwoordelijk voor de programmering en bewaking van het inhoudelijk en kwalitatieve uitgangspunt van het initiatief. Dit doe ik gelukkig niet alleen, want heel het organisatieteam denkt mee en dat maakt het juist ook zo bijzonder om te doen.

 

Waarom is het nog nodig dat we de Tweede Wereldoorlog herdenken anno 2016?

Misschien een beetje flauw, maar strikt gezien is een herdenking niet nodig. Mensen blijven hun leven leven, met of zonder terugblik op de geschiedenis. Zo zijn er mensen die vinden dat het niet meer nodig is om de Tweede Wereldoorlog te herdenken. We zouden volgens hen door het herdenken te veel stilstaan bij het verleden en daardoor geen oog hebben voor de ellende in de wereld anno nu. Ik ben het hier hartgrondig mee oneens. Besef van wat er zich in het verleden heeft voorgedaan, zowel de mooie als lelijke dingen, scherpt onze blik op het heden. Door stil te staan bij de Tweede Wereldoorlog herdenken wij niet alleen de vele mensen die toen vermoord zijn, maar ontstaat er als vanzelf een moreel kompas voor de huidige, verwarrende tijden. Dit is hoe historisch besef werkt. Doordat wij terugdenken aan momenten dat mensen in bepaalde omstandigheden vatbaar waren voor populisme en fascisme, zijn wij hopelijk meer alert wanneer dat in deze tijden gebeurt. Want om ons heen staan groepen mensen weer tegenover elkaar en wordt het vreemde haast gedemoniseerd. Zonder te snel te vergelijken met de Tweede Wereldoorlog, is het belangrijk met die tijd in het achterhoofd in verzet te komen tegen deze tendensen. Herdenken is volgens mij wezenlijk voor een leefbare gemeenschap. Het gaat namelijk over je samen verplaatsen in het leed van anderen, over samenleven en over gedeelde en verschillende identiteit.

 

Wat mag het publiek dit jaar verwachten in het programma?

Meer dan de jaren hiervoor kwam in de gesprekken met de theatermakers naar voren dat ze het op de avond van de herdenking via de band van de geschiedenis zeker over het nu moeten hebben. Door het programma heen – bij de jongerenprojecten door het land of de nieuwe monoloog van Judith Herzberg – ervaart het publiek denk ik dus een duidelijkere connectie tussen toen en nu. In Carré bijvoorbeeld vraagt Nasrdin Dchar zich af of we niet die tijd zijn vergeten, als je kijkt hoe we nu weer met minderheden in onze samenleving omgaan. Of bij de eenmalige nieuwe voorstelling DAM. van de jonge acteurs van BOG. komen vragen langs over wat we nou eigenlijk herdenken of welke vrijheid ons in de oorlog is ontnomen die we nu wel zouden hebben.